Dimitrije Bašičević Mangelos

(Šid 1921.-Zagreb 1987.)

„Slučaj“ Dimitrije Bašičević Mangelos jeste slučaj bez presedana u savremenoj istoriji umetnosti. Istoričar umetnosti, doktor nauka, muzealac i kritičar Dimitrije Bašičević, sa značajnim ulogama u profesijama kojima se decenijama javno bavio, dugo nosi i gaji u sebi tajnu i skrivenu vokaciju umetnika koji je svoju umetničku praksu započeo još 1941.g. razvijajući je kasnije pod umetničkim pseudonimom Mangelos. Svoju umetničku produkciju čini dostupnom tek retkim poznanicima a tek krajnje diskretno prikazuje u javnosti. Istoriju umetnosti studirao je na Filozofskom fakultetu u Beču (1942-44) i Zagrebu (1945-49), gde je diplomirao i doktorirao 1957.g. sa tezom o Savi Šumanoviću.  Bavio se likovnom kritikom.  Osnivač je Galerije primitivne umjetnosti i voditelj Centra za fotografiju, film i televiziju pri Galeriji suvremene umjetnosti u Zagrebu. Pseudonim Mangelos (prema nazivu mesta u blizini Šida), pod kojim će podrazumevati svoju umetničku aktivnost, počinje da koristi 1959. Iste godine postaje član grupe Gorgona. Prvi umetnički javni nastup imao je na izložbi Permanentna umetnost, Galerija 212, Beograd 1968.

Međunarodnu valorizaciju i reputaciju stiče posthumno putem brojnih samostalnih izložbi u vodećim svetskim umetničkim centrima i otkupima za prestižne muzejske i privatne kolekcije.

„U memoriji istorije umetnosti, ugledni istoričar umetnosti i kritičar Dimitrije Bašičević, ne gubeći na svom prethodnom značaju, sopstvenom liku „jedne osobe sa dva života“ pridodaje još ugledniji status umetnika Mangelosa. Kao kritičar, Bašičević u periodu postsocrealističke obnove posleratnog modernizma početkom pedesetih zalaže se za novo vrednovanje i tumačenje klasika umetnosti prve polovine XX veka (Vidović, Herman, Štajner, Proljetni salon, Tartalja, posebno Šumanović), za tadašnje inovacije (Lubarda, EXAT -51, Bakić, Stančić, Vaništa i dr.) . Posebno se zauzimao za naivnu umetnost, insistirao je na njenoj izvanistorijskoj izvornosti ulazeći u sukob gledišta sa zastupnicima istorijske geneze domaće naive sa težištem na Hlebinskoj školi.  U poznoj kritičarskoj aktivnosti zalagao se za uvodjenje novih medija u prakse savremene umetnosti i podržao je konceptualističku grupu Šestorica.

Kao umetnik, Mangelos je stvorio izrazito originalno delo, mimo uporedbe i srodnosti sa ostalim savremenicima. Njegovi najčešći mediji su sveske, školske tablice i globusi koje koristi kao preuredjene ready-madea i na kojima latinicom, ćirilicom i glagoljicom ispisuje slova, reči, rečenice i cele tekstove hermetičkih i enigmatičkih sadržaja i značenja. Ne želeći da tu svoju delatnost izričito nazove umetnošću, uveo je za njeno imenovanje pojam no-art. Njegove tvorevine zasnivaju se na sledećem paradoksu: „pisanje slikarstva, slikanje literature“, odnosno po sopstvenoj tvrdnji: „sliku negirati čineći je od reči, reč negirati slikajući je“. Na samosvojni način nagoveštava i provodi u delo konceptualnu umetnost sui generis.“ (Ješa Denegri)

Dela Dimitrija Bašičevića Mangelosa nalaze se u kolekcijama muzeja: Muzej moderne umetnosti (MoMA) u Nju Jorku, Centra Žorž Pompidu u Parizu, Tejt Modern u Londonu, Mönchengladbach u Nemačkoj, Muzej suvremene umjetnosti u Zagrebu i dr.

© Fond Ilija&Mangelos 2017 Site by Argo Network